Skip to main content

HAU BELE SEMO - 9


Iha manu inan ida la'o iha tos laran, teki-teki nia hetan manu tolun boot ida iha hela ai-abut sira le'et. La hanoin naruk nia lori manu tolun ne’e ba tau hamutuk ho nia tolun sira seluk ne'ebé nia lu'ut hela.

Wain-hira manu tolun sira ne’e hafera-an, sai manu oan sira ne'ebé boot ba daudaun hanesan manu oan baibain. Maibé wainhira manu inan haré ba nia sira ne'ebé halibur hela, nia haré manu oan ida mak la hanesan ho manu oan sira seluk. Manu inan ne’e dehan, “Ah afinál….nia ne’e makikit boot ida nia oan.”

Manu inan ne’e hadomi makikit oan ne’e hanesan hadomi nia oan rasik. Makikit oan ne’e nia fó han, kuidadu, no hanorin hanesan manu oan  sira seluk. Makikit oan ne’e krese ho kostume hanesan manu oan baibain. Nia halai ba-mai, hamnasa hamutuk ho manu oan sira seluk, no dala ruma nia kiki-ri hanesan manu oan sira seluk mós.

Loron ida manu inan ne’e, husu ba makikit oan atu sira nain rua la'o halimar ba lágoa ida nia be'e hakmatek lós. Sira nain rua hemu be'e ne'ebé fresku-lós. Hafoin manu inan dehan, “ Hau nia oan, agora mak tempu ne'ebé lós hau atu hatete buat hotu ho lolós kona-ba Ó.” Makikit oan ne’e hakfodak tebetebes hodi husu, “Ama atu dehan sa?”

“Hau nia oan, Ó ne’e makikit ida, Ó la'os manu baibain hanesan hau ho Ó nia maun-alin sira seluk ne'ebé sempre hamutuk dezde ki'ik. Ó nia inan hau ne’e, kuidadu Ó dezde ki'ik, tanba wain-hira hau la'o hetan manu tolun ida, hafoin hau foti hodi lu'ut no fera manu oan ida sai hanesan Ó agora ne’e.”

Makikit oan ne’e mÓs tanis maka'as wain-hira rona istória husi nia inan ne'ebé hadomi nia to'o oras ne’e.
Hafoin manu inan ne’e kontinua ko'alia, “Ita moris mai hanesan manu ne'ebé la hanesan, maibé ita hadomi malu la haré ba fulun no la iha diskriminasaun.  Ó nia inan hau, hadomi Ó, tanba ne’e hau tenki hatete lolós ba Ó atu Ó hatene lolós se mak Ó nia-an ne'ebé lolós.”

Hafoin manu inan ne’e hakuak makikit oan ne’e hodi  haleno-an iha be'e lágoa ne'ebé hakmatek ne’e. “ Hau nia oan haré ba, ita la hanesan.”

La'o daudaun ba hodi hakbesik ba buka loron manas, manu inan dehan, “Haré mÓs ba ita nia lalatak ne’e. Ó hanesan makikit ne'ebé bele semo a'as, la hanesan ami ne’e.

“Hau nia oan, agora Ó bele ba ona. Ba hamutuk ho Ó nia maluk makikit sira seluk. Atu Ó bele semo ba ne'ebé deit tuir Ó hakarak, no sai makikit ne'ebé soi duni  ba maluk sira. Keta haluha, katak: "Ó nia inan hau sempre hadomi Ó, no ami loke odamatan nafatin ba Ó wain-hira ho hakarak fila hanesan makikit boot ida,” dehan nune’e manu inan ne’e mata-be'en monu ba rai.

“Ama, obrigadu barak tanba kuidadu ona hau, fó han hau no hanorin hau. Todan tebes ba hau atu husik hela ama, maibé hau tenki ba atu hau bele semo hanesan makikit boot ne'ebé lolós. Loron ida hau sei fila fali mai. Hau husu nafatin ama nia orasaun,” dehan nune’e nia tanis daudaun, hafoin nia semo ba hamutuk ho makikit boot sira seluk.


Loroan ida, makikit oan ne’e mÓs fila fali mai hanesan makikit ida ne'ebé forte lahalimar, bele semo iha leten a'as ne'ebá, no halo kontenti nia ama, manu inan ne’e. “Hau nia oan, hau orguillu ba Ó,” nia dehan iha nia laran, hodi hateke daudaun ba loron leten hodi haré makikit boot ne’e nia kbiit no nia matenek.





Popular posts from this blog

ÉTIKA NEGÓSIU

Dezvantajen iha tempu badak nudar dalan nebé ema tenki liu atu hetan vantajen iha tempu naruk.             Ema Xina fiar, komersiante nebé susesu tenki iha kbiit kreatividadi nebé ás alein kapasidadi atu hadau oportunidadi. Embora atu alkansa   ézitu no hetan proveitu refere, husu atu komersiante ida tenki uza maneira saida deit mak mosu iha nia hanoin. Maibé, buat ne’e la signifika komersiante bele uza maneira foer no bosok atu hamonu nia rivál. Komersiante Xina iha kódigu étika nebé bandu uza maneira foer. Hamonu ema seluk nia komérsiu nudar hahalok nebé povu Xina hotar tebes. Kompetisaun nudar asaun nebé susar atu hases hosi   komérsiu. Dala barak akontese kompetisaun makás nebé hamosu sizma no ostilidadi.             Kompetisaun nebé saudável sei benefisia parte hotu. Nune mos kompetisaun nebé la justu sei la lori proveitu ba se deit no parte hotu. Karik iha...

MANEIRA | TIPS 3 HALO TÍTULU TEZE NEBÉ DIAK

Maneira oin-sa defini teze nia tema no deskobre títulu nebe furak, ida né mak nudar problema inísiu ba estudante sira atu hahu halo sira nia teze. Maibe ita boot lalika laran susar, tuir mai né sei aprezenta faze no maneira ka tips nebe bele implamenta nodi prosesu lalais ita boot nia teze. Espera katak molok le tema né ita boot le uluk ona tema primeiru nebe ami hakerek antes konaba tips 13 oin-sa halo propósta teze nian. I. BUKA TEMA NEBE DIAK NO FURAK Importanti tebtebes atu hili tema ka tópiku nebe diak. Iha buat lubuk ida nebe tenki tetu uluk molok hili teze nia títulu, hanesan: 1). Tópiku nebe hili ona, ita boot domina ka lae? 2). Dosente giador domina no bele lori ita boot durante prosesu halo teze né ka lae? 3). Atensaun diak ho tempu (deadline), tema nebe ita boot hili bele hotu lalais iha tempu badak ka lae? 4). Tuir kapasidadi, presiza orsamentu hira ba tema nebe ita boot hili? II. INSTRUMENTU APOIANTE 1). Foti Tópiku nebe fasil Tenki defini ho klaru kedas atu ...

Prezidente Repúblika Deklara “Funu”

Imajen Ilustrasaun Iha Kuarta Feira, Loron 8 fulan Abril 2020, Prezidente Repúblika, Franciso Guterres Lu’Olo, hato’o mensajen importanti ba povu tomak relasiona ho situasaun atuál ne’ebé povu presiza fó konsiderasaun, nune’e kolaborasaun entre povu ho Estadu no Governu bele alkansa ho di’ak ba nasaun no povu nia vida. Kona-ba ne’e, ami toma notas nesesáriu balu hodi fahe ba maluk sira tuir ami nia “ponto de vista” .   Primeiru, Señor Prezidente Repúblika toka uluk kona-ba situasaun emerjénsia ne’ebé Estadu no Governu servisu maka’as hela atu responde, mak: Funu hasoru ameasa COVID-19. Relasiona ho ameasa konkretu hosi virus ne’e, Governu limite kedas povu nia movimentu ho objetivu atu salva-guarda kada pesoa ho kada família timorense nia moris atu la hada’et virus ne’e ba maluk seluk. Apelu Prezidente Repúblika ho virus refere, nu’udar atensaun espesiál hosi aman nasaun nian ba oan sira, povu timorense, nia salvasaun perante atake hosi virus perigozu ne’e. Tanba ne’e povu...