Skip to main content

Posts

Showing posts from July, 2018

MANEIRA | TIPS 3 HALO TÍTULU TEZE NEBÉ DIAK

Maneira oin-sa defini teze nia tema no deskobre títulu nebe furak, ida né mak nudar problema inísiu ba estudante sira atu hahu halo sira nia teze. Maibe ita boot lalika laran susar, tuir mai né sei aprezenta faze no maneira ka tips nebe bele implamenta nodi prosesu lalais ita boot nia teze. Espera katak molok le tema né ita boot le uluk ona tema primeiru nebe ami hakerek antes konaba tips 13 oin-sa halo propósta teze nian. I. BUKA TEMA NEBE DIAK NO FURAK Importanti tebtebes atu hili tema ka tópiku nebe diak. Iha buat lubuk ida nebe tenki tetu uluk molok hili teze nia títulu, hanesan: 1). Tópiku nebe hili ona, ita boot domina ka lae? 2). Dosente giador domina no bele lori ita boot durante prosesu halo teze né ka lae? 3). Atensaun diak ho tempu (deadline), tema nebe ita boot hili bele hotu lalais iha tempu badak ka lae? 4). Tuir kapasidadi, presiza orsamentu hira ba tema nebe ita boot hili? II. INSTRUMENTU APOIANTE 1). Foti Tópiku nebe fasil Tenki defini ho klaru kedas atu ...

MANEIRA | TIPS 13 PREPARA PROPÓSTA BA TEZE

Wainhira sei hanorin fakuldade filozofia iha Universidade privadu iha Dili, tinan hira liu ba, estudante ida husu ba hau oin-sa prepara propósta teze | eskripsi nian. Formulasaun nebe hau hakerek iha né nudar notas nebe uluk hau fo ba amigo né no hau nia esperiénsia sei hanesan estudante mos. Espera katak notas né ajuda alin nebe uluk husu no ita boot sira nebe karik agora presiza. Nudar estudante universitáriu sinál mak né: Nia bele espresa nia hanoin akadémiku iha koalia no hakerek. Hakerek propósta teze nudar momentu aprende hakerek ho matenek tuir lisan akademia nian. Oin-sa atu susesu hakerek propósta teze ida? Antes alin estudante sira hakerek propósta teze nian, karik diak lao tuir estrutura sira nebe aprezenta tuir mai né. 1. Fiar-an Antes hahu buat hotu-hotu, ita boot tenki fiar-an katak ita bele halo servisu né. Presiza konsidera katak né faze da’uluk atu hahu buat importanti ida iha ita boot nia moris. Né duni haboot uluk buat ida naran fiar-an né. Prosesu seluk tuir...

ENERJIA RENOVÁVEL-ENERJIA ALTERNATIVU

1. Fundu Timor Leste nasaun nebé riku ho rekursu naturais. Foho, ai-laran, bé, tasi nebé haleu Timor Leste ho paisajens nebé hafurak nasaun ne’e. Tanba ne’e iha peskiza internasionais sira dehan, kuandu Timor Leste jere didiak ninia tasi-ibun no foho sira, iha futuru Bali bele lakon nia turista sira. Alein ne’e, rikeza nebé iha valor importanti ba nasaun ne’e mak rikeza enerjia alternativu. Rikeza enerjia nebé Timor Leste iha laos haré deit ba ninia kuantidadi maibé   haré mos ba variedadi oioin nebé iha. Timor Leste iha rekursu enerjia fósil (enerjia konvensionál) no enerjia renovadu (laos konvensionál). Tanba ne’e la lós wainhira Timor Leste kahe-an (dependente) deit ba enerjia konvensionál, mak enerjia fósil hanesan mina-rai. Reprodusaun enerjia fósil presiza tempu naruk tebetebes. Agora Timor Leste nia moris, roda ekonomia, jestaun governasaun, hotu-hotu hetan suporta husi enerjia fósil hanesan airin inan. Maibé loron ida rekursu enerjia fósil ne’e sei mohu tanba neses...

HALAKON BUAT NEGATIVU HOTU HUSI ITA-AN

Ita senti katak loron-loron ita funu ho ita nia hahalok nebé negativu tanba ita husik buat negativu ne’e tama. Ita hakonu ita-an no husik buat negativu hotu livre hakbesik-an ba ita. Ita labele husik buat pozitivu ruma sai husi ita nia-an-ibun, se buat negativu deit mak haleu ita. Saida mak tama ida ne’e mak sei sai.  Wainhira ita sai ba hemu kafé ho ita nia kolega balu, ita sei hetan ema negativu ruma tur iha ita nia sorin, koalia konaba moris ida ne’e aat, moris nebá la diak, no mundu ne’e hanesan nakukun lós. Laiha buat ida mak diak. Ita hanoin tó iha pontu ida hakarak tara tiha ema ne’e, atu nia hakotu lalais ona nia sofirmentun iha mundu ne’e…la komik maibé bele hamnasa uitoan! Ita sei sai ba hemu kafé ho ita nia kolega ne’e? Ita sei halo hanesan ne’e nafatin? Ita labele hatama-an beibeik ba mundu hanesan ne’e. Mundu hanesan ne’e bele halo ita sai bulak. Mundu hanesan ne’e bele halo ita hirus. Tanba ne’e ita labele hatama-an ba iha mundu negativu hanesan ne’e....

PAPA FRANSISKU FUNU BA PAZ IHA MÉDIU ORIENTE

Iha semana rua liu ba, iha loron 7 Juilu 2018, Amo Papa Fransisku hamutuk ho lider 19 husi relijiaun sira seluk reza ba paz, liu-liu husu paz ba nasaun sira iha Médiu Oriente (Timur Tengah) .   Momentu importanti ida ne’e selebra iha sidadi Bari. Iha estrada sira iha sidadi ne’e, nakonu ho ema husi tradisaun fiar oioin, nebé espontáneu mai hamutuk iha eventu istóriku ne’e. Atu husi sidadi Bari, mundu loke janela fuan nian ba Médiu Oriente. Amo Papa, iha sorumutuk ne’e, iha ninia diskursu dala barak koalia makás kontra violénsia iha Médiu Oriente no sira nebé iha kondisaun sofrimentu laran tanba rezulta husi funu nebé laiha morál. Tanba ne’e iha momentu espesiál ne’e, tau liman hamutuk ho líder relijiaun sira seluk halo deklarasun klaru ida nebé hanaran: Deklarasaun ba paz. Iha diskursu sorumutuk ne’e, Amo Papa mos mensiona klaramente katak: Ita tomak nia klamar, husi tradisaun fiar hotu, nia abut iha Médiu Oriente. No wainhira Amo Papa sae ba podium, nia hanoin relasaun kl...

PRINSÍPIU 90/10

Moris atu sai oin-sa iha loron ne’e, depende ba ita nia desizaun no   reasaun. Prinsípiu ka sigredu ou lei 90/10 buat simples, maibé bele muda ita nia moris iha minutu. Iha ita nia moris, akontesimentu hotu nebé ita labele kontrola iha 10% deit. Ita la hatene bainhira mak kopu ida rahun, aviaun ida monu no ita nia familia ida hetan dezastre ka susar. Oin-sa ita bele kontrola ita nia reasaun rasik hasoru buat sira ne’e? Loron-loron ema barak tebetebes mak sofre tanba stress. Sira hanesan ema nebé nunka haksolok; nunka hetan susesu. Sira nia loron mohu no liu lét deit ho frustradu, hanoin aat no dezanima. Buat aat deit mak sira halo no akontese iha sira nia moris. Sira nia laran susar halo mohu tempu, lakon sira nia belun diak, no moris laiha ksolok. Buat hotu-hotu laiha ida mak midar. Sira nia moris hanesan fali monster ida nebé hatauk tebes. Ida ne’e mak ita boot nia konseitu moris? Karik nune’e labele tauk. Tanba ita boot bele modifika-an! Kumpriende no halo tuir deit pri...

HAHU HUSI AN RASIK

Hakasa-an ba hanesan ema primeiru nebé hatudu nia domin no nia atensaun ba ema seluk, laos fasil. Atu ema seluk mak hatudu uluk sira nia domin no sira nia atensaun mos, laos hanesan halo kafé kopu ida. Maibé karik ita bele halo nune’e, nia nudar dalan ida mos atu hasai ita husi nakukun laran moris nian. “Hau hatene susar oin-sa atu hetan osan” katak señora Clara. Maibé   tenki garante katak uma laran ohin tenki han no hemu maski dala ida deit mos agradese ona. Karik iha uma laran ema balu labele buka osan, tanba sira moras, tanba ferik no katuas ona. Husik kotuk sira ajuda nia oan sira buka osan, la hanesan uluk wainhira sira sei forte, maibé ho sira nia harohan sira suporta: “ Oan kuidadu-an”. Ho liafuan deit maibé suporta ne’e sai husi fuan. Clara servisu kleur ona fasi ema nia hatais, maibé saláriu la sufisiente, nia hakarak   buka servisu seluk. Laran metin katak ho servisu foun ne’e saláriu bele diak liu. Hetan tiha servisu foun, maibé liu tiha tinan rua nia ha...